Παραδοσιακές Ενδυμασίες της Καρπασίας

Mar 8, 2017 by Ioanna Alexandrou

Παραδοσιακές κυπριακές ενδυμασίες από την Καρπασία

«εορταστικές φορεσιές από την χερσόνησο της Καρπασίας»

Οι πλείστες από αυτές τις ενδυμασίες αποτελούσαν αρχικά μέρος της προίκα της κάθε νεαρής Καρπασιτοπούλας.

Οι γυναικίες ενδυμασίες στην Κύπρο μπορούν να διαχωριστούν στις πιο κάτω κατηγορίες

• στις αστικές
• στις αγροτικές
• στις καθημερινές
• και στις εορταστικές.

Γύρω στις αρχές του 19^ου αιώνα , η καθιερωμένη κυπριακή ενδυμασία τόσο στις πόλεις όσο και στα χωριά αποτελείτο απόένα μακρύ ένδυμα, τη σαγιά, η οποία φοριέται πάνω από πουκάμισο με μακριά βρακιά.

Στην πορεία οι Κύπριες αστές άρχισαν να φορούν ένα κοντό εφαρμοστό σακάκι (σάρκα) μαζί με μακριά πλατιά φούστα από μετάξι. Ενώ στα μεγαλύτερα χωριά, αυτή η φορεσιά υιοθετήθηκε ως εορταστική ή νυφιάτικη ενδυμασία.

Σε απομακρυσμένες αγροτικές περιοχές, όπως τη Καρπασία, διατηρήθηκε η παραδοσιακή φορεσιά, μέχρι και τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα.

Η περιοχή της Καρπασίας ήταν πασίγνωστή για τα φανταχτερά χρώματα των υφαντών της, με το βαθύ κόκκινο χρώμα να κυριαρχεί σε διάφορες αποχρώσεις.

Η Καρπασία ήταν επίσης πασίγνωστη για το καλό της μετάξι που χρησιμοποιείτο ως επί το πλείστο για τα εσώρουχα ή για τις κεντημένες με πετρού(δ)ες γιορτινές και νυφιάτικες ενδυμασίες.

Οι ενδυμασίες της Καρπασίας που παρουσιάζονται εδώ ήταν όλες «εορταστικές» φορεσιές.

Ραμμένες ειδικά για γάμους και γιορτές και τις φορούσαν μόνο σε αυτές τις περιπτώσεις.

Οι στολές αυτές ,σήμερα βρίσκονται στο Μουσείο Αρχαιολογίας και Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου του Κέιμπριτζ, στην Αγγλία . Ο Henry Bulwer, απέκτησε τις φορεσιές όταν διετέλεσε ύπατος αρμοστής της Αγγλίας στην Κύπρο την περίοδο  1886 – 1892.

Δεν γνωρίζουμε πως ήρθαν στα χέρια του, όμως ένας επισκέπτης-περιηγητής της τότε εποχής στην Κύπρο καταγράφει ότι :

«… Μία πολύ μεγάλη ποσότητα από την καλύτερη χειροτεχνία από μετάξι εξαγοράστηκε το 1887, που ήταν ένα έτος εκπληκτικής ξηρασίας, … έτσι οδηγήθηκαν στο να αποχωριστούν από αυτούς τους πανέμορφους θησαυρούς των νοικοκυριών, πολλά από τα οποία ήταν κειμήλια …»

 

Νυφική ή εορταστική φορεσιά , Χερσονήσου της Καρπασίας, Κύπρος 19ος αιώνας

«Σαγιά».

 

Ένεκα της γεωγραφικά απομακρυσμένης θέσης της περιοχής ορισμένα σπάνια είδη ενδυμασίας επέζησαν, όπως αυτή η βαριά διακοσμημένη γυναικεία λευκή σαγιά. Αυτή η γιορτινή σαγιά είναι φτιαγμένη από λευκό βαμβακερό ύφασμα και με κόκκινες ταινίες.

Η στολή είναι πλούσια διακοσμημένη γύρω από το λαιμό και στους ώμους περιέχει πράσινα, κίτρινα, μπλε, μαύρα και κόκκινα βαμβακερά κορδόνια και χρυσοΰφαντο κεντήματα από επίχρυση ασημένια κλωστή με κόκκινη μεταξωτή σταυροβελονιά.

Είναι  κεντημένα τα μπροστινά άνοιγματα, στο πλάι και στα μανίκια και είναι στολισμένη με ασορτί φόδρα στα μανίκια και με πετρού(δ)ες.
Μια φορεσιά, όπως αυτή ήταν ένα πολύτιμο οικογενειακό κειμήλιο και την έβγαζαν έξω μαζί με άλλα πολύτιμα υφάσματα σε ημέρες γάμου ή εορτών για να διακοσμήσουν το σπίτι.
Οι γυναίκες της Καρπασίας ήταν φημισμένες για την ικανότητά τους να φτιάχνουν γιορτινές φορεσιές και για την ποικιλία του κεντήματος και της διακόσμησης των ενδυμασιών τους

 

«Ζιμπούνι» Χερσονήσου της Καρπασίας, Κύπρος 19ος  αιώνας

Εορταστική φορεσιά

«Σαγιά»

Χερσονήσου της Καρπασίας, Κύπρος 19ος αιώνας

Μέρος δείγματος μιας εορταστικής σαγιάς καμωμένης από τοπικό βαμβακερό ριγωτό ύφασμα, γνωστό ως αλατζιά.

Τη σκουρόχρωμη αλατζιά την χρησιμοποιούσαν για καθημερινή χρήση, ενώ τα φανταχτερά χρωματιστά ή λευκά υφάσματα τα χρησιμοποιούσαν για εορταστικές φορεσιές.

Ένα ένδυμα, όπως αυτό θα μπορούσε να φορεθεί τόσο ως εορταστική, όσο και ως νυφική φορεσιά και είναι χαρακτηριστική του φανταχτερά διακοσμημένου ύφους της Καρπασίας.

Είναι καμωμένη από άσπρο, καφέ και μπλε καρό ρίγες και με πολύχρωμες ταινίες.

Γύρω από το λαιμό και στα πλαϊνά ανοίγματα είναι κεντημένη με επίχρυση ασημένια κλωστή, και κεντημένη με μαύρα κορδόνια και κόκκινη μεταξωτή σταυροβελονιά, ενώ τα μανίκια και η τσέπη είναι φοδραρισμένα με σταμπωτό βαμβακερό ύφασμα

Γυναικείο εξωτερικό ένδυμα «Σάρκα»

Χερσονήσου της Καρπασίας, Κύπρος 19ος αιώνας

Μια λεπτά κεντημένη με επίρραπτες χάντρες «Σαγία».

Καταδεικνύει σαφώς το σχεδιασμό μιας χαρακτηριστικής «Σαγιάς» με το κατακόρυφο άνοιγμα στο μπροστινό μέρος, με τα ανοίγματα στο πλάι για εύκολη διακίνηση, φαρδιά μανίκια με βαθύ άνοιγμα για να αναδείξουν την κεντημένη ή χρωματιστή επένδυση, καθώς και το βαθύ άνοιγμα στο στήθος που θα συμπληρωθεί από πουκάμισο με υψηλό λαιμό.

Το λευκό βαμβακερό υλικό με καφέ ταινίες που χρησιμοποιήθηκαν για αυτή τη σαγιά είναι διακοσμημένο με λευκό βαμβακερό κορδόνι και κεντημένη με κόκκινες και μπλε επίρραπτες χάντρες γύρω από το άνοιγμα του λαιμού, στους ώμους και γύρω από τα μανίκια και ανοίγματα στις πλευρές.

 

 

Πουκάμισο. Χερσονήσου της Καρπασίας, Κύπρος 19ος αιώνα

 

Το ένδυμα αυτό είναι ένα δείγμα ενός εορταστικού μεταξωτού πουκαμίσου, που φοριέται κάτω από τη «Σαγία» και ενδεχομένως, προοριζόταν να φορεθεί με τη πρώτη σαγιά που παρουσιάσαμε πιο πάνω.

Αυτό το πουκάμισο έχει διακόσμηση από βαμβακερή δαντέλα γύρο στο γιακά και τις ραφές των μανικιών, και είναι διακοσμημένο με πολύχρωμες χάντρες.

Υπέροχα μεταξωτά υφάσματα, όπως αυτό, συνήθως προέρχονταν από τη Λευκωσία, αλλά και οι καλλιτέχνες της εικαστικής χειροτεχνίας της Καρπασίας μπορούσαν να ταιριάσουν με αυτούς της Λευκωσίας για την ποιότητα και τα προστιθέμενα κεντήματα από μετάξι και δαντέλα με χρωματιστές χάντρες για καλό λογαριασμό. Τα καθημερινά πουκάμισα ήταν βαμβακερά ή από μείγμα βαμβακιού και μεταξιού, ή από καθαρό μετάξι που προοριζόταν για την εορταστική ενδυμασία.