Τα δώδεκα φύλλα της συκιάς: ένα παλιό έθιμο πρόγνωσης της βροχής στο Ριζοκάρπασο

Jul 20, 2021 by Ioanna Alexandrou

Μια ιδιαίτερη παράδοση του Ριζοκαρπάσου, συνδεδεμένη με τη γιορτή του Προφήτη Ηλία, διασώζεται μέσα από τη μαρτυρία του συγχωριανού μας Συνέση Συνεσίου. Η καταγραφή της αποτελεί πολύτιμη συμβολή στη διατήρηση της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς της κωμόπολής μας, ώστε οι παλαιότεροι να θυμούνται και οι νεότεροι να γνωρίζουν τις συνήθειες και τις αντιλήψεις των προηγούμενων γενεών.

Η πρόγνωση της βροχόπτωσης

Το βράδυ της παραμονής της γιορτής του Προφήτη Ηλία, στις 19 Ιουλίου, οι κάτοικοι επιχειρούσαν να προβλέψουν τη βροχόπτωση των επόμενων δώδεκα μηνών, ακολουθώντας μια απλή αλλά συμβολική διαδικασία.

Τοποθετούσαν στο δώμα του σπιτιού δώδεκα φύλλα συκιάς. Κάθε φύλλο αντιστοιχούσε σε έναν μήνα του χρόνου και επάνω του έβαζαν μικρή ποσότητα αλατιού. Το αλάτι, λόγω της ιδιότητάς του να απορροφά υγρασία από την ατμόσφαιρα, αποτελούσε το βασικό στοιχείο αυτής της παραδοσιακής μεθόδου.

Το επόμενο πρωί παρατηρούσαν προσεκτικά τα φύλλα, εξετάζοντας σε ποια από αυτά είχε συγκεντρωθεί υγρασία και σε ποια ποσότητα. Σύμφωνα με τη λαϊκή αντίληψη, όσο περισσότερη υγρασία παρουσίαζε ένα φύλλο, τόσο περισσότερες αναμένονταν να είναι οι βροχές κατά τον μήνα στον οποίο αυτό αντιστοιχούσε.

Δεν επρόκειτο, βέβαια, για επιστημονική μέθοδο μετεωρολογικής πρόγνωσης, αλλά για μια πρακτική της λαϊκής μετεωρολογίας. Μέσα από τέτοιες παρατηρήσεις οι άνθρωποι προσπαθούσαν να ερμηνεύσουν τα σημάδια της φύσης και να προετοιμαστούν για τη νέα γεωργική χρονιά. Σε μια κοινωνία στενά συνδεδεμένη με τη γη και την καλλιέργειά της, η βροχή καθόριζε σε μεγάλο βαθμό την παραγωγή και την καθημερινή ζωή.

Ο Δημήτρης Ξύλουρας και το παλιό ελαιοτριβείο

Με την τήρηση του συγκεκριμένου εθίμου ασχολούνταν κάθε χρόνο ο Δημήτρης Ξύλουρας. Το σπίτι του βρισκόταν στη δεξιά πλευρά του δρόμου, λίγο πριν από το μεγάλο γεφύρι κάτω από το οποίο περνούσε ο χείμαρρος Λεκώτης.

Στον ίδιο χώρο λειτουργούσε και ελαιοτριβείο. Ο μύλος κινούνταν με τη δύναμη ζώου, ενώ η συμπίεση του ελαιοπολτού γινόταν σε χειροκίνητο πιεστήριο με ζεμπίλια. Τα ζεμπίλια ήταν ειδικά πλεκτά πιεστήρια ή σακιά στα οποία τοποθετούσαν την αλεσμένη ελιά, προκειμένου με την πίεση να εξαχθεί το λάδι.

Η αναφορά στο ελαιοτριβείο δεν διασώζει μόνο την ανάμνηση ενός παλαιού επαγγέλματος. Μας μεταφέρει σε μια διαφορετική εποχή, όταν η παραγωγή, η εργασία και η κοινωνική ζωή ήταν άμεσα συνδεδεμένες με τα σπίτια, τις γειτονιές και τους ανθρώπους του Ριζοκαρπάσου.

Μια παράδοση που αξίζει να διασωθεί

Μπορεί να μη διασώζονται φωτογραφίες από την εφαρμογή του εθίμου ή από το παλιό ελαιοτριβείο του Δημήτρη Ξύλουρα, διασώζεται όμως η προφορική μαρτυρία. Μέσα από αυτήν ανασυνθέτουμε μικρές αλλά πολύτιμες όψεις της καθημερινής ζωής και γνωρίζουμε καλύτερα τη σχέση των προγόνων μας με τη φύση, τη γεωργία, τη θρησκευτική παράδοση και τον κύκλο του χρόνου.

Τέτοιες αφηγήσεις αποτελούν ζωντανά τεκμήρια της ιστορίας του Ριζοκαρπάσου. Η καταγραφή και η δημοσιοποίησή τους βοηθούν να μη χαθούν μαζί με τη γενιά που τις έζησε, αλλά να μεταδοθούν στους νεότερους και στους απογόνους των Ριζοκαρπασιτών.

Η μαρτυρία και οι πληροφορίες του άρθρου προέρχονται από τον Συνέση Συνεσίου, τον οποίο ευχαριστούμε θερμά για τη συμβολή του στη διάσωση της παράδοσης και της συλλογικής μνήμης του Ριζοκαρπάσου.